Addisco Onderwijs - Griekse en Latijnse Taal en Cultuur SitemapForum Klassieke TalenOver Addisco OnderwijsInloggenInschrijven  
   
   
  Classiculus Weblog

U bent hier: Home » Blog » Proficiat - We spreken allemaal Grieks en Latijn - Marc Janssens (Recensie)

   
   

Proficiat - Marc Janssens
We spreken allemaal Grieks en Latijn (Recensie)

     
    Hilversum - dinsdag 7 oktober 2014; 12:35 uur - Casper Porton    
   

Proficiat - We spreken allemaal Grieks & LatijnIn 2012 en 2013 schreef Marc Janssens onder de naam Ad rem een serie columns bij in het Nederlands Dagblad. Deze zeer vermakelijke stukjes over de doorwerking van het Grieks en Latijn in onze Nederlandse taal zijn nu gebundeld in een handzaam boekje van nog geen 50 pagina's met de titel:
Proficiat - We spreken allemaal Grieks en Latijn.

Na een korte bespreking + oordeel over dit boek, zoom ik in op het briljant geschreven slotstuk van Proficiat waaruit heel mooi blijkt dat we inderdaad allemaal een beetje Latijn en Grieks spreken!

   
   
   
   

Proficiat - Gegevens

   
   
Auteur: Marc Janssens
Taal: Nederlands
Uitgever: Buijten & Schipperheijn
  Motief (Amsterdam)

Koop Proficiat bij bol.com Link opent in een nieuw scherm

 

Aantal pagina's: 48
Druk: 1 (september 2014)
Prijs: € 7,50
ISBN: 978-90-5881-822-5

 

   
   
   
   

Proficiat! We spreken allemaal Grieks en Latijn! - Recensie

   
   

De auteur van Proficiat - We spreken allemaal Grieks en Latijn is Marc Janssens. Hij is journalist cultuur, wetenschap en media bij het Nederlands Dagblad en docent Grieks en Latijn aan de

 

Theologische Universiteit Kampen.

Op 13 september schreef hij op zijn twitterpagina dat zijn nieuwe boek Proficiat uit was:

   
   
   
   

Tweet van Marc Janssens

 

   
   
   
   

Zoals gewoonlijk kon ik de verleiding niet weerstaan om dit nieuwe boek met betrekking tot mijn favoriete talen te laten liggen en bestelde het meteen bij bol.com. De korte beschrijving aldaar trok direct mijn aandacht:

Er is sinds het begin van de 21ste eeuw een nieuwe beweging gaande. Overal in Europa duiken cursussen Levend Latijn op. In korte tijd worden cursisten geschoold in het actief spreken van deze taal, die sinds de val van het West-Romeinse rijk in 476 na Christus in wezen dood is. Het Latijn werd na die tijd nog lang als spreek- en schrijftaal gebruikt, zeker op de universiteit en in de kerk. Zo floreerde het Kerklatijn nog tot 1965 in de katholieke liturgie. Maar de taal ontwikkelde zich niet meer. 

Met mijn lessen Latijn (waarbij ik gesproken Latijn inzet als didactisch middel) en mijn zomerschool gesproken Latijn legde ik natuurlijk direct de link met 'echt' Latijn en niet alleen Latijnse woorden die we nog gebruiken in het Nederlands.

Maar over dit soort Latijn spreken gaat dit boek juist niet. Marc Janssens wil laten zien hoe diep het Grieks en Latijn in onze eigen Nederlandse taal en cultuur zijn binnengedrongen en hoeveel Latijn en Grieks wij eigenlijk al spreken (voor de meesten onbewust).

In 20 korte columns laat hij op speelse wijze de doorwerking van de klassieken zien binnen o.a. kerk, universiteit, sport, school, ziekenhuis, bedrijfsleven, reclamewereld, uitgaansleven en politiek.

 

Marc Janssens
Marc Janssens


De stukjes zijn toegankelijk geschreven en lezen makkelijk weg. De uitleg gaat niet heel diep en de auteur heeft zich duidelijk in het aantal te bespreken woorden beperkt. Hierdoor is het allemaal ook goed te begrijpen voor mensen zonder gymnasiale achtergrond. Het boek zal voor oud-gymnasiasten een feest van herkenning zijn. Voor mij persoonlijk was er daarom nihil novi sub sole (= niets nieuws onder de zon), maar ik vind het erg goed dat de auteur met dit boek op een brede doelgroep mikt.

Wat ik wel jammer vind, maar dat komt waarschijnlijk door de gelezen twitterreactie (zie boven), is dat het boek ten opzichte van de eerder verschenen serie 'Ad rem' niet zozeer een opvolger is, maar een bundeling van de al eerder verschenen columns in het Nederlands Dagblad, die ook nog steeds op internet te vinden zijn: Ad rem.

   
   
   
   

Proficiat - Plus- en minpunten

   
   

PLUS:

  • Zeer vermakelijk om te lezen. Een feest van herkenning!
  • Fijne schrijfstijl: vlot & speels;
  • Toegankelijk geschreven, ook te begrijpen voor mensen zonder gymnasiale achtergrond;
  • Goedkoop!

 

MIN:

  • Te kort: dit smaakt naar meer en ik had op compleet nieuwe columns over dit onderwerp gehoopt...
  • Geen bronvermelding of aanvullende literatuurlijst;
  • Geen index om de behandelde woorden en namen terug te zoeken.
   
   
   
   

Proficiat - Kopen of laten lopen?

   
   

Aanvankelijk was ik een beetje teleurgesteld dat dit boekje niet zozeer een opvolger van de serie 'Ad rem' in het Nederlands Dagblad is, maar een bundeling van de reeds verschenen columns. Desalniettemin zijn het zeer vermakelijke stukken


Laten lopenErg leuk!

om te lezen, zowel voor mensen met en zonder voorkennis van het Grieks en Latijn. Kopen dus!
Ik was en ben vooral onder de indruk van het laatste artikel van het boekje, dat ik in hieronder nog wat uitgebreider bespreek.

   
   
   
   

Meesterlijke afsluiter 'Proficiat' - Exemplum

   
   

Persoonlijk was ik bijzonder onder de indruk van het briljant geschreven slotstuk van het boek (en van de serie Ad rem in het ND). Marc Janssens heeft in een relatief kort stuk maar liefst 37 Latijnse woorden en woordgroepen te gebruiken (plus één Griekse), die nog steeds onveranderd in het Nederlands zitten. Daarnaast zitten er ruim 20 verschillende woorden in die direct of indirect van het Grieks en Latijn afgeleid zijn. De docent in mij kon het niet laten om de 37 originele Latijnse woorden en frases (+ die ene Griekse) hieronder aan te geven en aan de rechterkant kort te bespreken.

Tussen enkele 'aanhalingstekens' staat de letterlijke betekenis die het woord of de woordgroep in het Latijn had. < betekent afgeleid van, bestaand uit. En na dit teken > volgt de huidige betekenis in het Nederlands. Na een dubbele punt (:) volgt als ik dat nodig vond extra uitleg bij de uitdrukking.

Nota bene: onderstaand stuk is dus geschreven door Marc Janssens, de dik weergegeven woorden + nummering in onderstaande tekst en de uitleg aan de rechterkant zijn door mij (Casper Porton).

Lectori salutem,

Proficiat! [1] U heeft het laatste artikel uit deze serie bereikt. Of ze ook allemaal even ad rem [2] waren, moet u zelf maar beoordelen. Per se [3] noodzakelijk is dat niet. Want hoewel ik veel afleveringen ad hoc [4] geschreven heb, maakte ik ook gebruik van wat achtergrondmateriaal, waardoor ik mutatis mutandis [5] op het uiteindelijke resultaat uitkwam.

Lang in dubio [6] over de verschillende onderwerpen heb ik niet gezeten. Meestal ging ik linea recta [7] op mijn doel af, omdat de klassieke letteren voor mij geen terra incognita [8] zijn. Ik denk ook wel dat dit een conditio sine qua non [9] is voor het schrijven van zo’n rubriek.

Mijn adagium [10] was afgelopen maanden: ad fundum [11]! Daarbij heb ik een maximum [12] aan plezier en een minimum [13] aan sleur gekend. Inter nos [14]: geheel een novum [15] is een dergelijke odyssee [16] naar de doorwerking van het Grieks en Latijn in de taal en cultuur anno Domini [17] 2013 natuurlijk niet. Maar in de plusminus [18] twintig artikelen heb ik wel geprobeerd zo origineel mogelijk te zijn.

Nu is het de vraag in hoeverre de classicus in onze huidige cultuur een persona non grata [19] is. Quod non [20]! Over het algemeen wordt hij eerder als bonafide [21] dan als malafide [22] beschouwd, hoewel men hem normaliter [23] wel een tikje excentriek vindt.

Met deze rubriek hoop ik echter te hebben aangetoond dat er uiteindelijk in iedereen sub rosa [24] een kenner van de klassieken schuilt. Niet alleen spreekt u talloze woorden die van het Latijn of Grieks zijn afgeleid, ook blijkt u – als u de circa [25] ­zevenendertig Latijnse frases (en nota bene [26] slechts één Griekse) in deze tekst ­begrijpt – in concreto [27] Latijn te spreken. Ik raad u dan ook aan stante pede [28] elke gedachte alsof de klassieken u te machtig zouden zijn, van u af te werpen.

Ergo [29], het was me een waar genoegen de voorbije maanden de facto [30] uw begeleider ad fontes [31] te zijn. Mijn credo [32] is daarom: ook in u schuilt een classicus in spe [33]!

Marc Janssens

P(ost)s(criptum) [34]: U hoeft niet te denken dat ik door een lege agenda [35] ten aanzien van deze rubriek beducht ben voor een horror vacui [36]. Vanaf nu richt ik mij weer volledig op mijn alter ego [37] als (politiek) journalist. Deo volente [38] welteverstaan.

Bron: Nederlands Dagblad

 

[1] proficiat 'moge het baten/succes hebben' > gefeliciteerd
[2] ad rem 'bij de zaak, ter zake' > to the point, gevat, raak
[3] per se 'op zichzelf' > beslist, stellig, absoluut
[4] ad hoc 'voor dit, hiervoor, tot voor deze (zaak)' > voor een specifiek geval, situatie of gelegenheid
[5] mutatis mutandis 'nadat veranderd is wat veranderd moet worden'
[6] in dubio 'in twijfel'
[7] linea recta 'in een rechte lijn' > rechtstreeks, direct
[8] terra incognita 'onbekend terrein/gebied/land': cartografen gebruikten deze term voor onbekend gebied, dat nog niet in kaart was gebracht. Metaforisch wordt deze term gebruikt voor een (vak)gebied waar je geen verstand van hebt.
[9] conditio sine qua non 'voorwaarde zonder welke niet' > een noodzakelijke voorwaarde
[10] adagium < ad 'tot' + aio 'ik zeg/bevestig/beweer' > kernachtige zin, spreuk, credo, motto, uitdrukking
[11] ad fundum 'tot op de bodem' : hiermee gaven later studenten aan dat je in één teug je glas moest leegdrinken.
[12] maximum 'grootste, zeer groot' > het hoogste, uiterste, meeste
[13] minimum 'kleinste, zeer klein' > het minste, kleinst mogelijke hoeveelheid, kleinste waarde
[14] inter nos 'onder ons'
[15] novum 'iets nieuws' > nieuw feit
[16] odyssee < Odyssea (Lat.) < Odusseia (poièsis) (Grieks): de Odyssee is de titel van het epos (heldendicht) van Homerus, waarin hij verhaalt over Odysseus, de koning van Ithaka die na de Trojaanse oorlog met veel moeite probeert terug te keren naar zijn eiland > langdurige en moeizame tocht
[17] anno domini (A.D.) 'in het jaar van de Heer': dat wil zeggen vanaf het geboortejaar van Christus (het jaar 0)
[18] plusminus < plus 'meer' + minus 'minder' > ongeveer
[19] persona non grata 'een niet gewenst/welkom persoon'
[20] quod non 'wat niet (zo is)' > hetgeen niet het geval is, wat niet waar is: door advocaten en deurwaarders in schriftelijke stukken gebruikte kreet om iets uitdrukkelijk te ontkennen;
[21] bonafide < bona + fide 'te goeder trouw' > betrouwbaar
[22] mala fide < mala + fide 'te kwader trouw' > trouweloos, kwaadaardig > onbetrouwbaar
[23] normaliter 'volgens een winkelhaak, met rechte hoeken, in rechte lijn' > volgens de regel, gewoon(lijk), normaal(gesproken)
[24] sub rosa 'onder de roos' > in vertrouwen of in het geheim: de term wordt sinds de zestiende eeuw gebruikt om aan te geven dat bepaalde informatie vertrouwelijk is. In de oudheid werd de roos al in verband gebracht met Harpokrates, de god van de stilzwijgendheid.
[25] circa 'rondom' > ongeveer, omstreeks
[26] nota bene 'noteer goed' > let op
[27] in concreto 'in een vaste vorm' > in een bepaald geval, in werkelijkheid' > concreet, in dit specifieke geval
[28] stante pede 'op staande voet' > met onmiddelijke ingang, terstond, direct, meteen
[29] ergo 'dus'
[30] de facto 'van/volgens een feit/daad' > feitelijk
[31] ad fontes 'naar de bronnen' > naar de oorsprong: het motto waaronder de laatmiddeleeuwse humanisten systematisch op zoek gingen naar oude handschriften met daarin de oorspronkelijke teksten van de klassieke auteurs.
[32] credo 'ik geloof' > geloofsbelijdenis > diepe overtuiging
[33] in spe 'in de hoop' > in de toekomst, toekomstig, aankomend
[34] post scriptum (P.S.) 'na het geschrevene' > naschrift (in een brief of mail)
[35] agenda 'dingen die gedaan moeten worden'
[36] horror vacui 'angst voor leegte, vrees voor het lege' : deze term wordt op verschillende manieren gebruikt, onder andere in de kunst om het verschijnsel aan te geven dat kunstenaars elk leeg plekje in een schildering opvullen.
[37] alter ego 'andere ik, tweede ik' : een tweede persoonlijkheid waarmee een persoon zich onderscheidt van zijn werkelijke identiteit.
[38] deo volente (D.V.) 'als god het wil' : om aan te geven dat men als mens de toekomst niet onder controle heeft, maar afhankelijk is van God.

   
   
   
   

Zoals boven al aangegeven, zitten er ook nog eens ruim 20 woorden in het stuk die direct of indirect van het Latijn en Grieks zijn afgeleid. Te denken valt aan: artikel, classicus, cultuur, excentriek, frases,

 

Grieks, ik, in, journalist, klassiek/klassieke/klassieken, Latijn, letteren, maanden, materiaal, mij/mijn, nu, origineel, politiek, resultaat, rubriek, serie, tekst, waar en werken.

   
   
   
   

Zie ook

 

Andere recensies:

   
   
   
   

Categorieën

 

 

   
  Omhoog  
   
   
   

Reacties op 'Proficiat - We spreken allemaal Grieks en Latijn'


comments powered by Disqus
   
  Omhoog