Tekstkeuze
Hoewel ik online zag dat meerdere mensen (docenten en scholieren) verbaasd waren over de behandelde teksten op het CE Grieks 2025, waren ze -gelukkig- juist precies in lijn met mijn verwachtingen. Wie namelijk kritisch kijkt naar de Antigone, ziet dat Creon de werkelijke hoofdpersoon is. Hij is de persoon die we het meeste zien. We horen van hem de meeste argumenten en zijn persoonlijkheid leren we het beste kennen. Antigone zien we relatief weinig in de tragedie die over haar zou gaan. Het sterke politieke thema in de Antigone over moreel recht en wettelijk recht, de scheiding tussen staat en familie. Het is vooral Creon die worstelt met deze thema’s. Hij is degene die inzicht (ἀναγνώρισις) verkrijgt en ook de περιπέτεια draait om hem. Gelukkig had ik leerlingen op onze examentrainingen Grieks al gewezen op de hoofdrol van Creon.
Relatief gemiddelde vraagverdeling
Driekwart van de vragen op het CE Grieks 2025 waren gebaseerd op kennis van de inhoud van de Griekse teksten. Dit is in lijn met eerdere examens Grieks. Leerlingen kregen twee keer zoveel uitleg-vragen als citeervragen, maar van de 14 vragen werd bij vier vragen niet gevraagd om uitleg, maar om een regelnummer. Dit is ongebruikelijk voor examens Grieks, maar wel in lijn met het examen Latijn 2025, waarbij ook overdreven vaak naar regelnummers werd gevraagd. Persoonlijk heb ik wat minder met dit type vragen, omdat het een verkapte meerkeuzevraag is die vaak weinig kennis vereist.
In het examen Grieks zaten veel vragen waarbij je kennis moest combineren, bijvoorbeeld kennis van de grammatica met kennis van de inhoud, of kennis van de achtergrond met een vertaling. Die ontwikkeling juich ik toe, maar zal voor leerlingen het examen wel lastiger maken. Soms was de kennis wel behoorlijk detailgericht. Vraag 10 vroeg bijvoorbeeld naar inhoud- en achtergrondkennis bij een vertaling:
Hoewel kennis van de achtergrond natuurlijk een essentieel onderdeel is voor het begrip van de tragedie, vraag ik me wel af hoe de toch wel niche informatie over de stichter van Thebe relevant is voor de Antigone. De achtergrond van Oedipus (incl. moord op Laius en het raadsel van de sfinx) en de Zeven tegen Thebe lijkt me hier noodzakelijker.
Het moeten combineren van kennis om een vraag te kunnen beantwoorden is -naar mijn mening- een wezenlijk onderdeel van het gymnasium als schooltype. Het past bovendien in de huidige maatschappij als vaardigheid, want alleen een combinatie van bronnen en kennis leidt tot inzicht. Het sluit ook aan bij de ideeën van de vakvernieuwing omtrent reflectie.
Leuke vragen en gemiste kansen
Echt leuk vind ik het als ze vragen stellen over het Grieks als taal, de Griekse cultuur en de algemene verhaallijn. Daarom was ik wel tevreden over vragen zoals 9, 17 en 30. Die vragen sturen naar de waarde van Grieks als vakgebied: inzichten die ontstaan door het begrip van de andere taal en cultuur.
Aan de andere kant betreur ik het ontbreken van enige vraag over Aristoteles’ Poetica. Ook was er geen vraag over het aspect van het werkwoord, een paar keer behoorlijk relevant in het eindexamenpensum. Tenslotte miste ook een vraag met betrekking tot argumentatie. Laat het herkennen van (geldige) argumenten en drogredenen nou zou waardevol zijn in de Antigone als tragedie en de realiteit waarin we nu leven. Jammer!
Zowel bij het CE Latijn 2025 als het CE Grieks 2025 wordt er niet gevraagd naar de teksten ter vergelijking die onderdeel zijn van het pensum. Dat is niet onverwacht, maar roept wel een kritische vraag op: Moeten de teksten ter vergelijking nog wel onderdeel van het pensum uitmaken als er nooit op het CE naar gevraagd wordt? Past zo’n vergelijking niet juist binnen de termen van de vakvernieuwing?
Vertaling: niet te vergelijken met Latijn
Waar bij het CE Latijn 2025 de vertaling een lachertje was, bevatte het Grieks echte uitdagingen voor de zesdeklasser. En dan heb ik het niet over het correct lezen van de aantekeningen: ‘τῷδ᾿ Polynices bedoelt hiermee Eteocles,’ zou niet ingewikkeld moeten zijn voor leerlingen. Toch vertalen sommigen τῷδ met ‘Eteocles’ en niet met een correct verwijzend voornaamwoord. De zinsdelen waren wisselend lang en kort, bijzinnen, hoofdzinnen, infinitivi en participia. Prima op niveau en inhoudelijk sloot de vertaling Grieks goed aan bij de Antigone. Dit zou leerlingen een voordeel moeten opleveren t.o.v. een vertaling over karakters die zij minder goed kennen. In de aantekeningen (vrij veel) werden veel constructies al gegeven. Leerlingen die een beetje opletten, plukken daarvan de vruchten. Ook werden de leerlingen inhoudelijk steeds de goede richting op geduwd. Goed te doen!
Soms is het nakijkmodel wel inconsistent met zaken goed/fout rekenen ten opzichte van eerdere examens en Latijn. Dat gaat waarschijnlijk voor veel ontevredenheid onder docenten zorgen. Online zie je nu al veel onvrede over het correctievoorschrift verschijnen.
Kijk hier zelf naar het eindexamen van 2025 en laat weten wat je ervan vindt! Welke vragen vond je lastig? Over welke kolon zijn je leerlingen vooral gestruikeld?
Reacties
Ter verduidelijking bij het blog over de analyse van het CE Grieks: we maken de analyses van de examens Grieks en Latijn sinds 2010 en sinds een aantal jaar publiceren we hierover een blog na het examen als reflectie op het examen. In de analyse vergelijken we het examen met examens binnen hetzelfde genre/dezelfde auteur tussen 2000 en nu op basis van vraagverdeling en in mindere mate de vertaling. Als er opvallende zaken zijn, zoals ingewikkeld geformuleerde vragen, ontbrekende elementen of nieuwe zaken t.o.v. voorgaande examens, dan merken we dat op. Dit alles om onszelf, scholieren en docenten meer inzicht te geven in de ontwikkelingen van het eindexamen.
Daarbij beoordelen we nadrukkelijk niet of het examen in zijn geheel ‘goed’ of ‘slecht’ is. Ook proberen we het correctiemodel en correctievoorschrift zo veel mogelijk buiten beschouwing te laten. In algemene lijnen merken we natuurlijk wel op of een correctiemodel streng of soepel is en welke inconsistenties erin zitten.
We zien dat meerdere mensen onlinehet oneens zijn met mijn opmerking dat de vertaling ‘uitdagend, maar OK’ is voor een CE. Dat is op basis van eerdere examens Griekse tragedie mijn persoonlijke conclusie. Dit betekent niet automatisch dat ik denk dat leerlingen hierop een voldoende zullen halen. De discussie over het huidige niveau van leerlingen is namelijk een andere discussie dan het niveau van het examen. Gelukkig is het mooie van opiniestukken dat je altijd je eigen conclusies kunt trekken.