TIP 1  Lange zinnen vertalen door klein te maken

Zorg ervoor dat je bij langere zinnen de zin ophakt in kleinere stukjes. Niet bij elk voegwoord start een nieuw zinsdeel: elk zinsdeel heeft altijd een werkwoord! Onderstreep daarom eerst de werkwoorden en deel daarna in zinsdelen bij voegwoorden en leestekens.

Exemplum (uit Herodotus’ Historiën boek 1)

1. Bekijk onderstaande lange zin.

νῦν ὤν (ὀφείλεις γὰρ ἐμοῦ προποιήσαντος χρηστὰ ἐς σὲ χρηστοῖσί με ἀμείβεσθαι) φύλακα παιδός σε τοῦ ἐμοῦ χρηίζω γενέσθαι ἐς ἄγρην ὁρμωμένου…

2. Markeer de persoonsvormen en overige werkwoorden

νῦν ὤν –ὀφείλεις γὰρ ἐμοῦ προποιήσαντος χρηστὰ ἐς σὲ χρηστοῖσί με ἀμείβεσθαι– φύλακα παιδός σε τοῦ ἐμοῦ χρηίζω γενέσθαι ἐς ἄγρην ὁρμωμένου…

3. Maak kleinere delen.
Houd persoonsvormen en participia gescheiden. Vertaal per zinsdeel. Lees daarna de vertaling van de hele zin door om te checken of het goed loopt.

Belangrijk: Houd er rekening mee dat infinitivi en participia altijd ergens op aansluiten. Een participium congrueert en een infintivus is een aanvulling op een ander werkwoord.

TIP 2 Participia herkennen en vertalen

Herodotus gebruikt in zijn (langere) zinnen vaak participia. Daarom is dat onderdeel is handig om onder de knie te hebben voor een Herodotus vertaling. In het kort moet je het volgende weten over participia:

• een participium heeft een naamval om te congrueren met het naamwoord waarbij het hoort. De uitgang van het participium laat de naamval zien:
  
  λούοντος                     -ος = genitivus enkelvoud mannelijk/onzijdig
  λουσαμένας                –ας = accusativus meervoud vrouwelijk
  λουθησόμενα              –α = nom/acc. meervoud onzijdig
  λουομένῳ                   –ῳ = dativus enkelvoud mannelijk/onzijdig
  
  
• een participium kan eerder/later dan of op hetzelfde moment zijn als de persoonvorm. De persoonvorm bepaalt dus wanneer iets gebeurt, het participium gaat daaraan vooraf (voortijdig), komt erna (natijdig) of gebeurt gelijktijdig. Je ziet de tijd aan de kenmerken (tussen stam en uitgang in). Als er geen tijdskenmerk staat en de stam is onveranderd, dan is het praesens.
  
  λούσοντες
  λουσόμενοι                 -σό- = fut. (na de persoonsvorm)
  λουθησόμενοι
  
  λούσαντες                   -σα- = aor. (voor de persoonsvorm)
  λουσάμενοι
  λελουκότες                 -κ- = pf. (voor de persoonsvorm)
  λελουμένοι                  λε- = pf. (voor de persoonsvorm)
  
  Perfectum- en aoristusparticipium verschillen in Nederlandse vertaling niet van elkaar. Het perfectum heeft twee kenmerken: de herhaling van de eerste medeklinker voor de stam en de letter κ.
  
  λουόμενοι                   geen tijdsindicatie  = pr. (tegelijk met de persoonsvorm)
  λούουσαι
  
  
• Dat een werkwoordsvorm een participium is herken je dus aan de naamvalsuitgang, maar ook aan het kenmerk dat verraadt dat het een participium is. Er zijn drie kenmerken die je laten weten dat het een participium is:
  
  λούουσαι                     -ουσ- = ptc. actief vrouwelijk
  λούσαντες                   -ντ- = ptc. actief mannelijk/onzijdig
  λουσόμενα                  -μεν- = ptc. medium
  
  

TIP: Maak je veel fouten in de tijd van het participium? Teken dan voor je de zin vertaalt een mini-tijdbalk. Daarop geef je aan wanneer de persoonsvorm is en hoe het participium zich tegenover die persoonvorm verhoudt. Exempla:

ἡ γυνὴ λούσασα τὰ τέκνα μῦθον αὐτοῖς ἔλεγεν.

τὰ τέκνα τῆς γυναικὸς λουούσης τὸν κύνα περιέτρεχον.

Je vertaling zou moeten kloppen met de getekende tijdlijn. Is dat niet zo? Dan is je vertaling niet goed. Probeer in je hoofd een beeld te maken bij wat de situatie is. Je kunt ook een pijltje zetten om aan te geven waarbij het participium hoort en dat in je vertaling checken.

TIP 3 Woordenboek cheatcode

Je woordenboek geeft per auteur extra informatie. Als een bepaalde woordcombinatie een bijzondere betekenis heeft bij die auteur, dan staat dat bij de vaste uitdrukkingen vermeld. Vaste combinaties zijn altijd handig om even door te lezen voor je een vertaling kiest. Je hoeft soms niet eens meer zelf na te denken als jouw woordcombinatie in z’n geheel gegeven wordt als vertaling: mooie cheatcode dus! Je herkent betekenissen die alleen voor Herodotus gelden door de afkorting (Her.). Let op: dat een betekenis alleen bij Herodotus voorkomt, betekent niet dat het woord altijd die betekenis heeft bij Herodotus. (Gevalletje ‘Elke koe is een dier, maar niet elk dier is een koe.’)

TIP 4 Oefenen met oude examens

Wil je goed oefenen met Grieks vertalen? Dan is het handig om echt teksten van Herodotus te vertalen op het goede niveau. Je kunt oude examens Grieks gebruiken om te oefenen met Herodotus vertalen. De vertaaltekst is steeds de laatste tekst in het tekstboekje en bij elk examen is ook een correctiemodel beschikbaar. Hier kun je oefenen met oude examens Grieks vertalen:

• CE 2023-1 De koning van de Ethiopiërs vindt zijn cadeaus stom + nakijkmodel
• CE 2023-2 De Egyptische rituelen bij het feest van Artemis + nakijkmodel
• CE 2019-1 ‘Geef me aarde en water’+ nakijkmodel
• CE 2019-2 Verbazing over de vrouwelijke strijders + nakijkmodel
• CE 2016-1 Croesus wil de Perzen aanvallen, maar krijgt negatief reisadvies + nakijkmodel
• CE 2016-2 Ariston wil de vrouw van z’n beste vriend hebben + nakijkmodel
• CE 2011-1 Immigratieproblemen in Sparta + nakijkmodel
• CE 2005-1 Willen jullie vriendjes worden? + nakijkmodel
• CE 2005-2 Darius wil een nieuwe adviseur + nakijkmodel

TIP 5 Zoek hulp

Als je niet goed snapt wat je nou verkeerd doet en hoe je dat moet verbeteren, zoek dan hulp. Vraag je docent om uitleg hoe je fouten kunt voorkomen, vraag je klasgenoot hoe hij/zij wel ziet dat het participium voortijdig is, etc. Kom je er niet uit? Dan kun je ook bij ons een (vertaal)workshop of examentraining volgen.